Айгүл мен Киізүйдің Құпиясы

Күн шуақты таң. Айгүл терезеден сыртқа қарап, зерігіп отырды. Ол ескі фотоальбомды ашып, ішінен ешқашан көрмеген ерекше үйдің суретін тауып алды. Бұл дөңгелек, ақ, әдемі үй болатын.

Айгүл суретті атасына көрсетіп: «Ата, бұл қандай үй?» – деп сұрады. Атасы жымиып, немересін қасына отырғызды. Ол киізүй туралы әңгіме айтып беретін болды.

«Бұл – киізүй, біздің ата-бабамыздың баспанасы», – деп бастады атасы. «Киізүйдің ең басты бөлігі – шаңырақ. Ол киізүйдің төбесінде орналасып, күн сәулесі мен таза ауаны ішке кіргізеді, әрі түтін шығарады. Шаңырақ – отбасының бірлігінің символы.»

Келесі атасы уықтар туралы айтты. «Шаңырақтан төмен қарай уықтар таралады. Олар киізүйдің қаңқасын құрайды. Ал кереге – киізүйдің қабырғасы, ол жиналып, жайылатын торлы ағаштан жасалған.»

Атасы сықырлауық пен есікті көрсетті. «Киізүйге кіретін жер – есік. Ол ағаштан жасалған сықырлауыққа орнатылады. Есіктің өзі киізден жасалған жабынмен жабылады.»

Айгүл атасының әңгімесін тыңдай отырып, киізүйдің қалай құрастырылатынын көз алдына елестетті. Ол ағаштан жасалған қаңқаға ақ киіз қалай жабылатынын, баулармен қалай бекітілетінін ойлады. Киізүй өте берік әрі әдемі болып шықты.

«Киізүйдің тағы бір ерекшелігі – ол жазда салқын, қыста жылы болады», – деді атасы. «Киіз қалың болғандықтан, сыртқы суықты да, ыстықты да ішке өткізбейді. Бұл – табиғи кондиционер сияқты.»

Айгүл киізүйдің ішін елестетті. Онда ұлттық нақыштағы көрпелер, кебежелер, сандықтар тұр. Отбасы ошақтың басында дәмді тамақ ішіп, әңгіме-дүкен құрып отыр. Бұл өте жайлы әрі жылы орын сияқты көрінді.

Атасы киізүйдің көшпелі өмірге өте ыңғайлы екенін айтты. «Оны тез тігіп, тез жығуға болады. Сондықтан біздің ата-бабаларымыз жайлауға, қыстауға көшкенде, киізүйлерін артып алып, бірге саяхаттап отырған.»

Айгүл атасының әңгімесінен кейін киізүй туралы көп нәрсе білді. Ол қазақ халқының даналығына таңғалды. «Ата, мен де нағыз киізүйді көргім келеді!» – деді Айгүл көзі жанып. Атасы күліп, оның басынан сипады.