Алматының апай-топай көшелерінде баспана іздеп сандалған жас жұбайлардың ауыр да әсерлі хикаясы. Өмірдің қатал сындары мен алдау-арбауларына қарамастан, олардың арасындағы шынайы махаббат пен адалдық үміт отын өшірмейді. Адамгершілік пен төзімділікті сынаған бұл әңгіме әрбір оқырманның жүрегін тебірентеді.
Алматының «жетім бұрышында» сабылысқан халықтың ортасында Арман мен оның жас келіншегі баспана іздеп шарқ ұрып жүрді. Ұзақ жүрістен келіншектің өкшесі опырылып, аяғы шыдатпай ауырған соң, ол шаршап шетке отыра кетті. Олардың қолдарындағы шағын сөмкелері мен жанарларындағы үрей болашаққа деген алаңдаушылықты аңғартатын еді.
Арман пәтер іздеп әрбір делдалға жақындап, көмек сұраумен болды. Бірақ делдалдардың талабы тым жоғары, кейбіреулері тіпті үш айдың ақшасын алдын ала сұрап, жастардың қалтасы көтермейтін шарттар қойды. Тығырыққа тірелген жұбайлар әр сәт сайын үміттерінің өшіп бара жатқанын сезді.
Сұлушаш есімді қара келіншек «Шаңырақ» ықшамауданынан арзан әрі жайлы үш бөлмелі үй барын айтып, жастардың жанарына қайтадан үміт отын жақты. Арман соңғы ақшасынан бір мың теңге тауып беріп, қожайынның телефон нөмірін қағазға жазып алды. Бақыттан басы айналған екі жас бір-біріне қарап қуаныштан жымиды.
Жас жұбайлар қожайынсыз жеке тұратындарын ойлап, бұрынғы барлық қиындықты уақытша ұмытып кетті. Келіншегі Арманның құлағына қуанышты сыбырын айтып, болашақ шаңырақтарының шипалы жылуын елестетті. Олардың жүрегін алдағы жаңа өмірге деген сенім мен қуаныш кернеді.
Арман дірілдеген қолымен телефон нөмірін бұрап, Сәкен есімді қожайынға қоңырау шалды. Бірақ арғы жақтан барылдаған дауыс үйдің үш күн бұрын өткізіліп қойғанын және мұндай арзан бағаға тіпті тауық кепе де жалдай алмайтынын айтып, тұтқаны тастай салды. Алданғандарын түсінген Арман ашудан мелшиіп, не істерін білмей қалды.
Ызаға булыққан жастар лық толы, қиралаңдаған маршруткаға әрең сыйып, кейін қайтты. Олардың ойы әлгі алдамшы делдал әйелді тауып, сазайын тарттыру еді. Проблемалар мен әділетсіздіктен өртеніп бара жатқан жұбайлар жол бойы бір ауыз сөз айтпастан, ауыр үнсіздікте келе жатты.
Делдал әйелдің тайып тұрғанын көрген соң, олар амалсыз Барахолка жаққа қарай бет алды. Көше бойындағы әрбір шарбаққа жалтақтай қарап келе жатқанда, Арманның көзіне «Пәтер жалға беріледі» деген жазу оттай басылды. Жүрегі тулап кеткен жас жігіт бойын шаттық пен үміт кернеп, келіншегін ертіп ішке беттеді.
Оларды суық шырайлы ұйғыр әйел қарсы алып, ескі үйдің қараңғы әрі ұзын дәлізімен бастап жүрді. Дәліздің бұрылыстары таусылмайтындай көрінді, ал бөлмелер жыны сасыған тас түнек еді. Жас жұбайлар соңғы үміттерін үзбей, үй иесінің соңынан ақырын аяңдап ілгеріледі.
Дәліздің ең түбіндегі тар, қабырғалары қыртыспен бөлінген шағын бөлмеге кіргенде Арманның төбесіне тас түскендей болды. Жерден сәл ғана көтерілген екі тақтай төсек пен теңселіп тұрған кішкене үстел ғана бар еді. Қабырғаның ар жағынан көрші пәтердегі сәбидің ащы дауысы мен сыбырлары анық естіліп тұрды.
Төбедегі жалғыз шырақтың әлсіз жарығында жас жұбайлар тар бөлменің бұрышына келіп жақындасты. Үлкен қаланың суық әрі қатал шартынан шаршаса да, олар бір-бірінің қолын қысып, кез келген қиындықты бірге жеңуге бел байлады. Жүректеріндегі махаббат пен адалдық олардың ең үлкен панасына айналды.
ПӘТЕР ІЗДЕП ЖҮР ЕДІК... (әңгіме) Кещелер қашанда авторды өз кейіпкерлерімен салыстырып ләзәт алады. Бұл қашанда дұрыс емес. Андрэ Моруа. Алматыны алты айналып, жетім бұрышты жеті айналғанда өкшем опырылып түсті. Енді маймақ жүріске бастым, аяғым ауырды деп келіншегім отыра кетті. Пәтер іздеп жүр едік... Құмырсқаның илеуінше қайнаған жетім бұрыштан бізге лайық пәтер табылмады. Табылмады емес, табылды-ау, әкесінің құнын сұрайды, тіпті делдал саған қарайтын емес, сөйлесу үшін де кезекке тұрады екенсің. — Пәтер бар ма, апай? — Бір қыз керек. — Пәтер бар ма, ағай? — Бір жігіт керек. — Апа, пәтер керек еді. — Екі қыз керек. — Келіншегім екеуміз тұрсақ бола ма? — Болмайды, келіншегіңнің қасына бір қыз қос та, өзің басқасын жалда. — Пәтер керек еді. — Жас отау керек. — Біз жас отаумыз, – қуанып кетіппін, дауысым шәңк етіп шықты. — Онда естіп ал, елу мың теңгеден, жүз елу мың теңге үш айдың ақшасын алдын ала тапсырасың. — Бөліп тапсырса ше? — Онда барыңдар ары. Сасқанымнан келіншегіме қарадым, маған жаны ашыған болу керек, естісе де, естімеген боп тұр. Аппақ бетінің ұшына аздап қан шапши қалыпты, көзінен мұң байқалады, қасынан алыс тұруға тырысып, тағы бір маклерге қарай жүгірдім. — «Шаңырақта» бір үй бар, жас отбасын тұрғызады,– деді қара келіншек. Кеудемдегі өшіп бара жатқан үміт оты жарқ еткендей болды. — Қанша болады? — Он мың теңге, үш бөлмелі жаңа үй. — Шаңырақ алыс па?, – дедім келіншегіме бұрылып. — Өте алыс қой... — Амал жоқ, шамамыз соған жетеді, үш бөлмелі үй болса болады екен. — Жарайды, келістік. — Тауып берген ақысына мың теңге төлейсіңдер. — Мінеки, мың теңгеңіз. Қалыңдығы бір елі, тозығы жеткен, іші шимайға толы дәптеріне үңіле түсті. — Мынау телефоны мен аты-жөні. Сұлушаш тәте жіберді дейсіңдер. — Қожайынмен бірге тұрмайтынымыз қандай жақсы болды, – деді келіншегім жол-жөнекей құлағыма сыбырлап, бұрынғы жәбір-жапаны ұмытқан адамдай өте көңілді, жымың-жымың етеді, еріксіз жымиып күлген болдым. Қолым дірілдеп, ішімнен иманымды үйіре түсіп, телефон құлағын бұрадым. Ар жағынан ер адамның барылдаған жуан дауысы шықты. — Ало, кім? — Ало, ассалаумағаликум, Сәкен аға ма екен? — Иә, мен. — Сұлушаш тәте жіберді. Пәтер іздеп жүр едік.. — Қайдағы пәтер, өткізіп жібергенбіз үш күн бұрын. — Сұлушаш тәте он мың теңгеге үш бөлмелі пәтер бар деген болатын. — Он мың теңгеге тауық кепе де жалдай алмайсың бауырым,– деді де телефон тұтқасын тастай салды. Ашудан жарылардай мелшиіп тұрдым да қалдым. — Әкеңнің-ай, делдал алдапты,– дедім келіншегіме. — Не деген опасыз адам еді,– дейді келіншегім дауысы дірілдеп. Жұлым-жұлымы шыққан маршрутканың ішіне есіктен ытқып шығардай сығылып әрең сыйдық та, қонақтаған тауықтай бір-бір аяғымызды көтеріп тұра қалдық. Маршрутка қиралаңдап жетім бұрышқа қарай тартып келеді. Ойым әлгі алдамшы әйелді тауып алып, сазайын тарттыру. Ең болмағанда қолымда жүрген туфли өкшесімен маңдайдан тарс еткізу. Ызадан булыққаным сонша, ішімнен тынып әрең келем, жол бойы келіншегім екеуіміз бір ауыз үн қатысқан жоқпыз. Массаждан шыққан адамдай қиралаңдап жеттік ақыры. Делдал әйел сужұқпастың өзі екен, біздің қайтып келетінімізді білгендей тайып тұрыпты. Барахолкадан бір-ақ шықтық. Көше бойымен әр дарбазаға жалтақтай қарап, барлап келемін. Бір кезде пәтер жалдаймын деген жазу көзіме шоқтай басылды. Қуанғаннан айқайлап жібере жаздап, бетімді шымшып өзімді әрең тежедім. Қожайын ұйғыр әйел екен, бізді суық қарсы алды. Айнадай жарқыраған жап-жаңа үйдің қарсы алдындағы тозығы жеткен үлкен үйдің іші жын сасыған қараңғы дәліз екен. Артынан еріп келеміз. Таусылып болмайтын бұрылмасы көп дәліздің түбіне барып, бір-ақ тірелдік. Ең соңғы бөлме, ең соңғы үмітім. Көзім сәл үйірлескендей болды. Қоян екеш қоян да інін дәл бұлай қаза алмас-ау, сірә?! Қыртыс есікті шалқалай ашты, үш аттап төрге жеттім, құлашымды жайып едім, саусақтарымның ұшы қабырғаға тиді. Сол жақ бұрышқа ұзынынан екі төсек қойылыпты. Төсек емес, үсті-үстіне қиюластырып, кірпіші, шөркесі аралас бірдемелердің үстіне жатқызып қоя салған тақтай екен. Сол тақтай төсектің біреуінің тең жартысы есіктің артындағы үйді бөлген кездегі бетон қабырға мен тақтай қабырғаның арасындағы бос аралыққа кептеліп кіргізіліпті. Егер осы қуыс болмаса бір ғана төсек сыятындай. Үш метр үйге төрт метр төсек, әне, солай сыйып тұр. Оған кір-кір, мақтасы салбырап, тозығы жеткен матрац төселіпті. Өртенген, әлде май тамғаны белгісіз, кейбір жерлері сарғыштанып кеткен. Оң жақ түпкі бұрышқа бойы жерден әрең асатын кішкентай үстел қойылыпты. Ырғап көріп едім, билеп тұр. Енді байқадым, үлкен бір залды келсін-келмесін, иттің ұясындай қылып сансыз бөлмелерге бөліпті. Тақтаймен бөлсе бір сәрі. Қыртыспен қиюластыра беріпті. Соның керегеге тірелген соңғы қуысы бізге бұйырып тұр. Саңылауларының ар жағында пәтершілердің қарасы анық көрінеді. Сол сәт арғы беттен сәбидің шырқырап жылаған ащы үні естілді. Қыртыс қабырғаның үстіңгі жағы төбеге бір қарыс жетпей қалыпты да, сол ашық аралыққа небары жалғыз ғана шырақ орнатыпты. Арғы жақ пен бергі жақ сол ж
