Батыс Қазақстанның кең даласында дүниеге келген Мұраттың әңгімесіне саяхат жасаңыз. Бұл кітап сізді еркіндік пен рухтың әнін жырлаған ақынның тарихымен таныстырады. Мұраттың жырлары арқылы қазақ халқының мәдениеті мен мұрасын ашыңыз.
Бала Мұрат ауылдың шетіндегі кең далада, жасыл шөптің үстінде отырып, жұлдызды аспанға қарап, қиялға берілген. Оның жүрегі толқуға толы, болашақ жырларының сарыны сезіледі. Ол өзінің туған жерінің тарихын зерттеп, оның әрбір бұрышына махаббатпен қарайды.
Мұрат үлкейе келе ауылдың ақсақалдарынан даналық сөздерді тыңдайды. Олар оған батырлар мен халықтың еркіндігі үшін күрескендер туралы әңгімелер айтады. Мұрат олардың әңгімелерінен шабыт алып, өз толғауларын жаза бастайды.
Мұрат әр түрлі жерлерге саяхат жасап, халықпен кездеседі. Ол халықтың қасіретін көреді, отаршылдық саясатының зардаптарын сезінеді. Осы саяхаттар оның жырларының негізгі тақырыптарын қалыптастырады: елдің еркіндігі, жердің тағдыры.
Мұрат өзінің «Үш қиян» толғауын айтып, тыңдаушылардың жүрегін тебірентеді. Ол өз халқын отаршылдыққа қарсы күреске шақырады. Оның сөздері рух береді, ерлікке үндейді, елді бірлікке шақырады.
Мұрат далада, киіз үйде отырып, қаламы мен қағазымен жыр жазады. Оның қаламынан патриоттық сезімге толы, тарихи оқиғаларды суреттейтін, халықтың рухын көтеретін жырлар туады. Оның жырлары халыққа тарап, ауыздан-ауызға көшеді.
Мұраттың жырлары қазақ халқының жадында мәңгі қалады. Оның поэзиясы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, елдің еркіндікке деген ұмтылысын білдіреді. Мұраттың рухы мәңгілік, оның жырлары қазақ халқының жүрегінде сақталады.
Мұрат Мөңкеұлы (1843–1906) — қазақтың әйгілі жырауы, халық поэзиясының ірі өкілі, ХІХ ғасырдағы зар заман ақындарының бірі. Ол Батыс Қазақстан өңірінде, қазіргі Атырау облысы Қызылқоға ауданында дүниеге келген. 🏞 Өмірбаяны Мұрат Мөңкеұлы жасынан-ақ шешендікке, суырыпсалмалыққа бейім болып өскен. Ол дәстүрлі жыраулық поэзия мектебін жалғастырып, өз заманының әлеуметтік, саяси мәселелерін толғауларында көтерген. Мұрат — ел мен жер тағдырын, отаршылдыққа қарсы наразылықты жырлаған ақын. Оның поэзиясында еркіндік, ұлттық рух, ата-баба дәстүрін сақтау идеялары басты орын алады. ✍️ Негізгі шығармалары Мұраттың шығармалары көбіне ауызша тараған, кейіннен хатқа түскен. Негізгі белгілі туындылары: «Үш қиян» — ең әйгілі толғауы. Ақын отаршылдықтың салдарын, елдің еркіндігінен айырылуын, жердің тарылуын тебірене суреттейді. «Еділ үшін егестік, Жайық үшін жандастық...» «Сарыарқа» — қазақ жерінің кеңдігін, байлығын, сонымен бірге отарлау саясатының зардабын бейнелейді. «Қазтуған», «Шалгез», «Қарасай-Қази» туралы жырлары — Мұраттың батырлық дәстүрді жалғастырған туындылары. Ол бұл шығармаларда халық қаһармандарының ерлігін дәріптейді. 📚 Мұрат Мөңкеұлының поэзиясының ерекшеліктері Зар заман сарыны: Ақын өз дәуіріндегі әлеуметтік өзгерістерге — жердің тарылуы, халықтың еркіндігінен айырылуына — қынжылады. Патриоттық рух: Ел мен жерге деген сүйіспеншілігі ерекше күшті. Дәстүрлі жыраулық үлгі: Толғау, терме, эпикалық сарындарды шебер қолданған. Тілдік байлығы: Көркем теңеулер, шешендік сөздер, мақал-мәтелге ұқсас жолдар жиі кездеседі. 📖 Мұрат Мөңкеұлы туралы зерттеулер мен еңбектер Мұраттың шығармашылығы туралы көптеген ғалымдар зерттеу жүргізген. Солардың ішінде: М. Әуезов — Мұратты зар заман өкілдерінің бірі деп бағалаған. Қ. Жұмалиев. «ХІХ ғасырдағы қазақ әдебиеті» — Мұрат шығармаларының идеялық және көркемдік қырларын талдаған. Б. Кенжебаев, З. Қабдолов, Қирабаев С. еңбектерінде — Мұраттың тарихи орны мен поэзиясының ерекшелігі қарастырылған. «Бес ғасыр жырлайды», «Алқаласа әлеумет» жинақтарында оның негізгі толғаулары жарияланған. ⚖️ Мұрасының маңызы Мұрат Мөңкеұлының поэзиясы — қазақ халқының еркіндікке, елдікке ұмтылысын білдіретін рухани ескерткіш. Оның жырлары — ұлттық сана мен отарлық езгіге қарсы күрестің айғағы.
