Асланның көлігінің қысқы күніндегі бастан кешкен оқиғасы – бұл химиялық реакциялардың қызықты әлеміне саяхат. Сізді температураның жану процесіне әсері туралы білуге шақырамыз. Бұл кітап сізді ғылымның қызықтылығына баулиды!
Қысқы таң. Аяз -15 градус. Аслан мектепке асығып, көлігінің есігін ашты. Ол тездетіп от алғышты бұрады, бірақ ештеңе болмады.
Көлік от алмайды! Асланның маңдайынан моншақ-моншақ тер шықты. Ол сабаққа кешігіп қалатынын түсінді.
Дәл осы кезде оның химия пәнінің мұғалімі көлік жанынан өтті. Ол күлімсіреп: "Температураның химиялық процестерге әсерін өз көлігіңмен тәжірибе жасап көрдің бе?" - деді.
Аслан ойланып қалды. "Шынында да, менің көлігімдегі жану реакциясы неге жүрмей қалды?" Ол химия сабағындағы жану реакциясын есіне түсірді.
Жану реакциясы: C₈H₁₈ + 12,5O₂ → 8CO₂ + 9H₂O + жылу. Суықта молекулалардың қозғалысы баяулайды, отын мен ауа арасындағы соқтығысу азаяды.
Аслан қозғалтқышты жылытуға тырысты. Ол капотты ашып, қозғалтқышты жылытуға кірісті. Бірнеше минуттан кейін қозғалтқыш жеңіл от алды.
Реакция жылдамдады! Аслан күлімсіреді. Ол химияның қызықтылығын енді түсінді. Сабаққа кешіккеніне қарамастан, ол жаңа білім алды.
Аслан енді химияны жақсы түсінетін болды. Ол мұғалімге рахмет айтып, мектепке қарай жүгіріп кетті. Көлік оқиғасы оған сабақ болды!
1-топ. “Температура мен реакция жылдамдығы: Сусыз көлік оқиғасы” Жағдай: Қысқы таң. -15°C суық. Аслан таңертең сабағына асығып, көлігін оталдырмақ болады. Бірақ... көлік от алмайды. Кеше ол бакқа жаңа антифриз қоспаған еді, ал қозғалтқыш майы қатып қалған. Дәл осы уақытта оның химия пәнінің оқытушысы көлік жанынан өтіп бара жатып: – Температураның химиялық процестерге әсерін өз көлігіңмен тәжірибе жасап көрдің бе? – дейді күліп. Аслан ойланып қалады: “Шынында да, менің көлігімдегі жану реакциясы неге жүрмей қалды?” Жану реакциясы: C₈H₁₈ + 12,5O₂ → 8CO₂ + 9H₂O + жылу Суықта молекулалардың қозғалысы баяулап, отын мен ауа арасындағы соқтығысу азаяды. Нәтижесінде реакция басталмайды, яғни химиялық реакция жылдамдығы өте төмен. Аслан моторды жылытып көрді. Бірнеше минуттан кейін қозғалтқыш жеңіл от алды — реакция жылдамдады! 💬 Топтық тапсырмалар: Суық ауа райында жану реакциясы неге баяу жүреді? Температура артқанда бөлшектердің қозғалысы мен соқтығысу саны қалай өзгереді? Егер температура шамадан тыс жоғары болса, қозғалтқышта не болады? Осы құбылысты өндірістік мысалмен салыстырыңыз (мысалы, цемент күйдіру немесе болат балқыту). 💡 Қызықты факт: Автомобиль қозғалтқышында температура шамамен 2000°C-қа дейін көтеріледі – бұл кезде жану реакциясы миллисекундтар ішінде жүреді!
Dana Mutalip
Әдемі Қайса
Алуа Орынбай
Ботагөз Әрінтаева
Шалқар Ақмәр
Айдана Еркін
